Kazimierz Doskoczyński to jedna z najbardziej kontrowersyjnych i barwnych postaci w historii powojennych Bieszczadów. Przez blisko dekadę, od połowy lat 70. do 1981 roku, sprawował niepodzielną władzę nad rozległymi terenami leśnymi wokół Mucznego i Arłamowa, będąc komendantem rządowych ośrodków wypoczynkowych Urzędu Rady Ministrów. Jego postać do dziś budzi skrajne emocje – opisywany jako satrapa i filantrop, brutalny, apodyktyczny zarządca, ale też człowiek, który potrafił pomagać zwykłym ludziom.

Życiorys – od Huculszczyzny do ochrony Bieruta

Kazimierz Doskoczyński urodził się 23 września 1922 roku w Jamnej na Huculszczyźnie (dziś Ukraina), w ubogiej rodzinie kamieniarza Józefa i praczki Franciszki Doskoczyńskich. W 1926 roku osierocił go ojciec. Po ukończeniu kilku klas szkoły podstawowej podjął pracę.

Kariera w aparacie bezpieczeństwa:

• 1943 – związał się z Armią Ludową oraz radzieckim oddziałem partyzanckim Sidora Kowpaka.
• 1944 – wstąpił do Wojska Polskiego, brał udział w „walce z bandami i reakcyjnym podziemiem” do 1947 roku.
• 1949 – rozpoczął służbę w Ministerstwie Bezpieczeństwa Publicznego (Departament Ochrony Rządu).
• od 1952 – wszedł do ochrony osobistej Bolesława Bieruta.

Zamach na Bieruta i jego konsekwencje: W lutym 1952 roku Doskoczyński został ciężko ranny podczas zamachu na Bieruta. Schizofrenik próbujący wedrzeć się do Belwederu postrzelił go w głowę, płuco i pachwinę. Według relacji, to właśnie wtedy Doskoczyński miał „przelać za Bieruta krew”, osłaniając go własnym ciałem. Rany w podbrzuszu spowodowały, że nigdy nie mógł zostać ojcem.

Po rekonwalescencji – jako zaufany człowiek Bieruta – został skierowany na stanowisko komendanta rządowego ośrodka wypoczynkowego w Łańsku na Mazurach. Później objął identyczne stanowiska w Arłamowie, Trójcy i Mucznem. W 1966 roku awansował na stopień pułkownika.

Zarządca „księstwa arłamowskiego” i Mucznego

Przejęcie władzy w Bieszczadach: W latach 70. Doskoczyński trafił w Bieszczady. Był to okres, gdy w Arłamowie powstawał luksusowy ośrodek rządowy, a następnie w 1975 roku Urząd Rady Ministrów przejął również rozległe tereny wokół Mucznego. Cały obszar – obejmujący blisko 30 tysięcy hektarów lasów, łąk i wzgórz – został ogrodzony płotem o długości 100-120 kilometrów. W dokumentach występował pod kryptonimem „W-2” (W-1 to Łańsk).

Doskoczyński rządził tym terenem żelazną ręką. Jego rządy rozpoczęły się od usuwania rolników i myśliwych z terenów ośrodka oraz ich grodzenia – nie tolerował bowiem osób postronnych na powierzonym sobie obszarze.

Charakter i metody zarządzania: Współcześni zapamiętali Doskoczyńskiego jako człowieka apodyktycznego, emocjonalnego, często wulgarnego i brutalnego w obejściu. Był nieufny i podejrzliwy, zwolennik porządku i dyscypliny, z usposobienia choleryk. Miał doskonałą pamięć.

Jednocześnie potrafił być hojny w obliczu dobrze wykonanej pracy. Jak wspomina Krzysztof Potaczała, autor książki „Bieszczady w PRL-u”: „Nie było od wojny bardziej kontrowersyjnej postaci. Wysiedlał, pozbawiał pracy, gnoił. Ale też gospodarzył: hodował, budował, chronił (czasem niszczył). I pomagał: finansowo, rzeczowo, w dostępie do najlepszych lekarzy, w znalezieniu posady. Satrapa, pieniacz, filantrop, gołębie serce. Bez mała przez dekadę niepodzielnie dzierżył władzę w Bieszczadach”.

Muczne przemianowane na Kazimierzowo

W latach 1977-1981 Muczne nosiło nazwę Kazimierzowo – od imienia pułkownika. Oficjalnie zmiana nazwy nastąpiła zarządzeniem Ministra Administracji, Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z 8 marca 1977 roku. Choć nie ma bezpośrednich dowodów na to, że Doskoczyński był inicjatorem tej zmiany, powszechnie łączy się ją z jego osobą. Istnieją przypuszczenia, że przesłanką do nadania takiej nazwy miała być analogia między Kazimierzem Wielkim – który „zastał Polskę drewnianą, a zostawił murowaną” – a komendantem Doskoczyńskim jako budowniczym Arłamowa, Trójcy i Mucznego. Po odwołaniu Doskoczyńskiego w 1981 roku przywrócono nazwę Muczne.

Działalność łowiecka i „wielki łowczy PRL”

Doskoczyński był zapalonym myśliwym i głównym organizatorem polowań dla krajowych i zagranicznych dygnitarzy. W latach 70. pełnił funkcję szefa biura polowań „Polskie Bory”, organizującego w Polsce pobyt myśliwych z zachodniej Europy, którzy opłacali swój pobyt i możliwość odstrzału pożądanymi przez władze PRL dewizami.

Na polowania do Arłamowa i Mucznego przyjeżdżali m.in.:

• przywódca Jugosławii Josip Broz Tito,
• prezydent Francji Valéry Giscard d’Estaing,
• szach Iranu Mohammad Reza Pahlawi
• przywódca NRD Erich Honecker
• król Belgii Baldwin I

Jak podkreśla Krzysztof Potaczała: „W ośrodku wypoczywali państwowi i partyjni dygnitarze, odbywały się tam także różnego rodzaju zakulisowe spotkania. Przede wszystkim jednak do Arłamowa przyjeżdżali pasjonaci łowiectwa”.

Kontrowersje wokół polowań: Doskoczyński dbał o to, by zwierzyna w „księstwie arłamowskim” była regularnie i obficie dokarmiana. Żołnierze wykładali tony buraków, marchwi czy ziemniaków, by wychodzący pod lufy dzik ważył więcej. Choć krążyły plotki o polowaniach ze śmigłowców czy przy użyciu reflektorów, badacze tematu podkreślają, że Doskoczyński – mimo swej kontrowersyjności – nie pozwalał na masowy odstrzał zwierzyny w podległych sobie kompleksach.

Wysiedlenia i zmiany w Bieszczadach

Likwidacja wypasu owiec: W 1975 roku, wraz z przejęciem przez Urząd Rady Ministrów rejonu Mucznego (a od 1978 także Wołosatego), Doskoczyński spowodował usunięcie bacówek i likwidację wypasu owiec w Siankach, Beniowej, Sokolikach Górskich, Tarnawie, Dźwiniaczu Górnym oraz Wołosatem.

Hodowla bukatów: W Tarnawie Niżnej i Wołosatem zorganizował hodowlę bukatów (gatunek jelenia), które sprzedawano następnie do Niemiec i Francji.

Wsparcie dla lokalnej społeczności: Mimo kontrowersyjnych działań, Doskoczyński pomagał lokalnej społeczności. Przypisuje mu się m.in. wsparcie w budowie szpitala w Ustrzykach Dolnych.

Upadek i ostatnie lata

Po upadku ekipy Gierka i Jaroszewicza, w połowie 1981 roku Doskoczyński został odwołany z zajmowanych stanowisk. Ostatni raz przybył w Bieszczady w 1999 roku.

Chory na cukrzycę, zmarł 7 sierpnia 2000 roku w Warszawie w wieku 78 lat . Został pochowany na wojskowych Powązkach.

Anegdoty i legendy

Postać Doskoczyńskiego obrosła licznymi anegdotami, które do dziś krążą po Bieszczadach. Oto kilka z nich:

Kara dla milicjantów: Według jednej z historii, milicjanci z Ustrzyk Dolnych podjęli pościg za białym Land Roverem, w którym jechał Doskoczyński. Gdy oba samochody wjechały na teren ośrodka rządowego w Kwaszeninie, funkcjonariusze zostali zatrzymani. Kara? Przez dwa tygodnie rąbali drewno.

Właściciel psów: Doskoczyński wymagał, by psy na terenie podległym mu były trzymane na uwięzi. Gdy podczas przejazdu spotkał psa bez smyczy, wydawał rozkaz, by go zastrzelić.

Telewizor do odstrzału: Opowiadano, że pułkownik „rozstrzelał” z dubeltówki japoński telewizor, który odmówił posłuszeństwa.

Opinie współczesnych: Józef Świtała, znany bieszczadzki myśliwy, nazywał Doskoczyńskiego „czarną postacią łowiectwa i człowiekiem, który miał najwięcej podłych cech charakteru, spośród ludzi, których znał”. Mówił: „Jeżeli mierzyć negatywne cechy człowieka liczbą stu, to pułkownik Doskoczyński miał ich 99”.

Podsumowanie

Kazimierz Doskoczyński pozostaje jedną z najbardziej fascynujących i kontrowersyjnych postaci powojennych Bieszczadów. Z jednej strony – brutalny zarządca, który grodził lasy, wysiedlał ludzi i likwidował tradycyjny wypas owiec. Z drugiej – człowiek, który pomagał w budowie szpitala, dbał o porządek i – paradoksalnie – chronił przyrodę przed rabunkową gospodarką.

Dziś jego ślady w Mucznem i Arłamowie są wciąż widoczne. Były hotel dla robotników leśnych, który za jego czasów przekształcono w rządowy ośrodek, został gruntownie zmodernizowany przez Lasy Państwowe i od 2016 roku funkcjonuje jako Centrum Promocji Leśnictwa. To właśnie tam, w holu, można się dowiedzieć więcej o historii tego niezwykłego miejsca i jego legendarnym komendancie.